Życiorys Haliny Martin
Szczegółowy życiorys Haliny Martin.
Urodziła się 20 sierpnia 1911 r. w Warszawie w rodzinie inteligenckiej. Ojciec, Aleksander Duma de Vajda Hunyad, był architektem. Matka, Lidia z d. Starkmeth, wyszła ponownie za mąż za Wiktora Przedpełskiego. Halina wyszła za mąż w 1934 r. za Wiktora Martina (1900–1972). Studiowała aeronautykę na Politechnice Warszawskiej (Wydział Mechaniczny) oraz ogrodnictwo ma SGGW. Odbyła praktyki studenckie w gdańskiej stoczni i zakładach „Skoda” w Czechosłowacji. W 1934 r. pracowała w sekretariacie Aeroklubu RP, w 1938 r. w koncernie Karwina w Trzyńcu na Zaolziu.
Po wybuchu wojny wyjechała do Pawłowic, gdzie administrowała rodzinnym majątkiem Przedpełskich (pow. Grójec, gm. Kamionka). Część majątku zajął Wehrmacht pod kwaterunek. Gospodyni ukrywała uciekinierów, m.in. brata, Czesława Przedpełskiego z kolegami. Została aresztowana przez Gestapo, ale od razu ją zwolniono. Od października zaczęły się transporty broni do zorganizowanej w Pawłowicach rusznikarni. Po wyprowadzeniu się Wehrmachtu majątek znowu stał się schronieniem dawnych znajomych, m.in. Andrzeja Gorzkowskiego. W kwietniu 1940 r. Gorzkowski przyjął ją do Związku Walki Zbrojnej (później AK). Halina Martin posługiwała się pseudonimami „Dorota”, „Maja”. Prowadziła działalność konspiracyjną w powiecie grójeckim i współpracowała z Warszawą (pisała dla Biuletynu Informacyjnego). Zimą 1941/42 ratowała Żydów wysiedlanych z Tarczyna. W czerwcu 1942 r. wpadła razem z Gorzkowskim w ręce Gestapo. Oboje zostali zwolnieni po dwóch godzinach. We wrześniu 1942 r. Niemcy ponownie zarekwirowali Pawłowice, pojawił się kłopot z wywiezieniem broni i ukrywających się ludzi.
Halina przeniosła się do Zalesia. Tam pod nosem wroga kontynuowała pracę konspiracyjną. Współpracowała też z „Wiadomościami Wschodnimi”, posiadała liczne kontakty z Białorusinami.
Wiosną 1943 r. powstała organizacja „Antyk” – konspiracja w konspiracji. Halina pracowała w niej pod pseudonimem „Zakos”. W 1944 r. brała udział w powstaniu warszawskim – prowadziła nasłuchy radiowe w trzech językach. Następnie otrzymała przydział do batalionu „Zośka”. W połowie września, wspólnie z oddziałem Berlingowców, uczestniczyła w ewakuacji rannych pontonami na praski brzeg Wisły. Ranni Berlingowcy zostali zabrani do szpitali; akowcy są umieszczani w cywilnych punktach opatrunkowych. Halina Martin została ranna podczas tej akcji. Po kilku dniach Saska Kępa została ewakuowana. Ranni zostali przewiezieni ciężarówkami do szpitali zakaźnych w Otwocku. Halina i kilku chłopców trafili do Świdra, gdzie miała konspiracyjne kontakty. Tam kontynuowała działalność konspiracyjną pod pseudonimem „Joanna Górecka”. Zarabiała, sprzedając zabawki i ozdoby choinkowe.
W styczniu 1945 r. dostała rozkaz zamieszkania w Łodzi. Tam mogła przebywać razem z dziećmi. Pod pseudonimem „Dorota Zaleska” jeździła po Polsce z dokumentami i pieniędzmi. Została aresztowana przez UB, zwolniona za łapówkę.
W 1946 r. uciekła z dziećmi do Anglii. W Londynie pracowała w organizacji emigracyjnej jako bezpartyjna. W 1948 r. została wysłana do Polski jako kurier. Po wykonaniu zadania wróciła do Londynu. W 1952 r. ukończyła Szkołę Sztuk Pięknych w Londynie z pierwszą lokatą.
Dalej autorka wymieniała swoje liczne funkcje w różnych organizacjach społecznych oraz publikacje. Została odznaczona wieloma medalami i odznakami. Żadnego z nich nie przyjęła.