publikacje

Wróć do listy

Pamiętnik Magdaleny z Jordanów Ludomirowej Cieńskiej w Oknie 1893-1896

Zapiski nie mają jednorodnego charakteru. Część z nich stanowi lakoniczne informacje: "Jasiowie odjechali- zadymka-śnieg" s.197, inne są obszernymi relacjami np. opis podróży Cieńskiej do Krakowa [gdzie mieszkała do zamążpójścia]. Na ogół autorka sporządza notatki każdego dnia [czasem wygląda to tak jakby jakiś wewnętrzny przymus zmuszał autorkę do zanotowania czegokolwiek], ale występują też kilkudniowe przerwy spowodowane chorobą lub wyjazdem. Zwykle język wspomnień jest zwięzły, ale niektóre wpisy są pełne emocji, egzaltacji, patosu, zwłaszcza, gdy dotyczą wątków patriotycznych czy refleksji natury religijnej.

Treść notatek dotyczy przede wszystkim rodziny. Wyjątkowo często autorka odnotowuje przemieszczanie się licznych członków rodziny między kilkoma miejscowościami w obwodzie tarnopolskim i iwanofrankiwskim (Okno, Olejowa,Gwoździec, Horodenka, Drohiczówka, Wodniki, Pieniaki). Zapisuje szczegóły podróży synów Adolfa i Józefa do Włoch i Afryki w 1895, wykazując zainteresowanie odległa przeszłością (s.152). Umieszcza obszerne relacje ze ślubów syna Tadeusza z córką hrabiego Włodzimierza Dzieduszyckiego 23 czerwca 1894 (s.57) oraz córki Marii  23 lutego 1895 (s,122) oraz wzmianki o narodzinach wnuków. Zapiski o wydarzeniach radosnych przeplatają się ze smutnymi. Tuż po relacji ze ślubu pojawia się subtelny opis śmierci Władysława Wielowieyskiego, ojca zięcia: "Puls ustawał. Wszyscy się zgromadzili na modlitwie około gasnącego. Dano nam znać, że życie uszło." s.127. Regularnie odnotowuje, że pisze listy, zwykle do członków rodziny, ale też przyjaciółek i znajomych. Jedna z adnotaji: "Listy piszę aż do umęczenia" s.118.

Życie religijne autorki stanowi drugi obszar spraw, o których często pojawiają się wzmianki. Zapiski prawie codziennie mówią o uczestniczeniu we mszy w kościele lub w cerkwi - " Nie odczuwam różnicy w obrządku" s.149, zawierają rozważania o potrzebie Boga w życiu człowieka, czasem spowodowane lekturą  np. En Route Jorisa-Karla Huysmansa. [książkę czyta w 1895, w roku jej wydania]. Religia wnosi w jej życie spokój i pocieszenie:" Tak spokojnie w duszy... Bóg tylko i jego dobroć" s.154 [pod. 163,174].  Diarystka starała się pogłębić swoją wiarę.

Ujawnia też swoje potrzeby estetyczne, o których nie pisze często, ale w słowach świadczących, że były głębokie i istotne: "wśród otoczenie pięknych rozmaitych oko i umysł wabiących przedmiotów - nie ma spokoju" s.171. Wspomina czasem, że maluje lub rysuje, a zimą dużo czyta: książki są dla niej "miłem towarzystwem." 

Akcenty patriotyczne nie są zbyt częste, ale naładowane silnym ładunkiem emocji oraz zabarwione tonem wzniosłości i patosu.  W zapiskach pojawiają się ubolewania: "Byt nstraciliśmy i nie możemy się podźwignąć" s.139 oraz refleksje nad właściwymi postawami obywatelskimi służącymi dobru ojczyzny.

Autorka niewiele pisze o prowadzeniu dużego domu, ale wspomina o urządzaniu ogrodu na wiosnę, zbieraniu owoców i smażeniu konfitur, aktywności swego męża przy nadzorowaniu prac polowych.

Wspomina różne okazje towarzyskie np. imieniny, obiady, wizyty sąsiadów np. Włodzimierza Dzieduszyckiego, który pochwalił jej ogród i u sąsiadów; także odwiedziny u siostry mieszkającej w Rzeszowie.

O mężu pisze z sympatią, nazywa go Ludko [Ludomir]. Było jej miło, kiedy powerniksował namalowany przez nią portret prababki - dla niej znaczy to, że mąż interesuje się jej malowaniem.   

Zapisuje sny, pogodę oraz stan zdrowia swój i innych osób np. córki Modesty, która często była cierpiąca.

Wyłania się z tych notatek kobieta podążająca za wzorcem matki-Polki, chrześcijanki, patriotki i dobrej żony, która próbuje realizować też swoją potrzebę tworzenia  malując i pisząc. 

 

Autor/Autorka: 
Miejsce powstania: 
Okno, obwód tarnopolski
Opis fizyczny: 
288 k, fotografia, inne
Postać: 
zeszyt
Technika zapisu: 
rękopis
Język: 
Polski
Dostępność: 
tekst dostępny on-line
Data powstania: 
1896
Stan zachowania: 
dobry
Sygnatura: 
sygnatura skanu DE-2378; sygnatura oryginalna fond V, 8062/I
Uwagi: 
Papier biały liniowany, tekst jest pisany atramentem. Pismo jest czytelne. Skreślenia są nieliczne, natomiast często pojawiają się skróty np. imion i nazwisk (też inicjały). Wśród kart zamieszczono także: 1. rysunek węglem lub ołówkiem - Pejzaż 2. pocztówka 3. modlitwa Magdaleny Cieńskiej z 1850 r. 4. zdjęcie Modesty Cieńskiej, córki 5. sporządzona po śmierci Modesty przez Adolfa notatka o charakterze wspomnieniowym 6. karta korespondencyjna do mieszkanki Horodenki Cieńska ujawnia też swoje potrzeby estetyczne, o których nie pisze często, ale w słowach świadczących, że były głębokie i istotne: "wśród otoczenie pięknych wabnych rozmaitych oko i umysł wabiących przedmiotów - nie ma spokoju" s.171.  Dowiadujemy się czasem, że, maluje lub rysuje. Nie wiele pisze o prowadzeniu dużego domu. Wspomina o urządzaniu ogrodu na wiosnę, zbieraniu owoców i smażeniu konfitur, aktywności swego męża przy nadzorowaniu prac polowych.
Słowo kluczowe 1: 
Słowo kluczowe 2: 
Słowo kluczowe 3: 
Data dzienna: 
30 gru. 1896
Główne tematy: 
1. Życie codzienne na Kresach w zamożnej rodzinie ziemiańskiej pod koniec XIX wieku; 2. Życie religijne: między cerkwią a kościołem; 3. Patriotyzm ziemiaństwa galicyjskiego;
Zakres chronologiczny: 
Od 1893 do 1896
Nośnik informacji: 
papier
nośnik elektroniczny
Gatunek: 
dziennik/diariusz/zapiski osobiste