publikacje

Wróć do listy

Dzienniki i inne materiały

Bogumiła Lipka prowadzi swój dziennik od 1926 do 1954. Zapiski są nieregularne. Długa przerwa następuje od 1927 do sierpnia 1939. W czasie kampanii wrześniowej prowadzi notatki codziennie, robi kilkumiesięczne przerwy, od lutego do października 1942 i między styczniem a październikiem 1943 [nie podaje powodów przerywania pisania; jest bardzo prawdopodobne, że nie zachowały się zeszyty z tego okresu]. Po wojnie zapiski przestają mieć charakter dziennika; pamiętnikarka sygnalizuje, że pisze, aby zostawić pamiątkę siostrom, wspomina swoją młodość, snuje refleksję nad rzeczywistością polityczną. 

Zapiski zawierają przede wszystkim relacje z wydarzeń II wojny światowej: wiadomości z radia, pogłoski i plotki - np. wojna skończy się za miesiąc, dużo spekulacji na temat możliwości rozwoju sytuacji w przyszłości, nastroje własne i sąsiadów -  lęk i niepokój. Diarystkę martwi demoralizujący wpływ wojny na młodzież, dodaje sobie otuchy i pociesza się pisząc: "Wiem, że zwyciężymy."  Kreśli obraz okupacji głównie w Lipkach i najbliższej okolicy - Stoczku k. Małkini, Węgrowie, ale bywa często u siostry w Warszawie. Wówczas napomyka o rosnącym terrorze, na który składają się: łapanki, aresztowania, kontrybucje, denuncjacje, grabieże i eksterminacja Żydów. Informuje o eksterminacji Żydów w Stoczku, która miała miejsce we wrześniu 1942, nie podając szczegółów.

Wyłączywszy okres wojny autorka, która dużo czyta, często pisze o swoich lekturach. Przed wojną jest to np. Serce nienasycone Adamczewskiego o Żeromskim, pamiętnikarka wyjaśnia, dlaczego nie wraca do jego prozy: jest nazbyt osobista i emocjonalna. Jej powojenne lektury to m.in. Gorki (Dzieciństwo, Wsród ludzi, Moje uniwersytety), Hrabina Cosel Kraszewskiego, Wędrówki geologa Edwarda Passendorfera, Nędznicy Wiktora Hugo. Krytykuje Generała Barcza Kadena-Bandrowskiego za ukazanie rzeczywistości od stron najbardziej obrzydliwych. W 1953 czytając "Historię wszechzwiązkowej komunistycznej Partii (bolszewików) robi obszerne notatki; nadmienia, że lekturą chce utrzymać poziom intelektualny.

Większośći zapisków powojennych to wspomnienia dotyczące dzieciństwa i młodości. Znajduje się tu m. in. opis ojca, z zawodu nauczyciela, który stosował przemoc słowną i fizyczną w stosunku do rodziny, przede wszystkim matki. Jego powrót do domu niszczył dobry nastrój; ojciec stosował połajanki, groźby, wszczynał awantury [Z tego powodu autorka chętnie chodziła do szkoły i odwiedzała koleżanki]. Po co najmniej 50 latach, pisze o tym ogólnie, nie opisując konkretnych zdarzeń. Ujawnia, że wcześnie obudziło się w niej zainteresowanie sferą erotyczną i napomyka o doświadczeniu pierwszej miłości. Ukazuje też swój stosunek do obecnej rzeczywistości, "podziw do rozmachu i rozpędu życia społecznego i prac podjętych na rozległą skalę," ale zaznacza, że dla niej osobiście czasy dzisiejsze to zawód i klęska.

Są wzmianki o trudnych sprawach rodzinnych: zaniedbaniach wychowawczych wobec bratanka Andrzeja - stosunek jego matki, swojej bratowej do małżeństwa i macierzyństwa ocenia jako egoistyczny i lekkomyślny; po wojnie zauważa, że chłopak nie chce dorosnąć - postrzega to jako podświadomy protest przeciw istniejącej rzeczywistości; charakteryzuje swoje relacje z siostrami - Bronisławą, z którą mieszka w Lipkach i Marią, którą odwiedza w Warszawie - jest do nich bardzo przywiązana, ale nie ukrywa, że wspólne mieszkanie z Bronisławą bywa uciążliwe; jednakże, kiedy siostra wyjeżdża na kilka dni, popada w apatię; [Bratanek autorki Andrzej Lipka ożenił się z bratanicą Marii Dąbrowskiej, Gabrielą Szumską. Od sierpnia 1956 roku Dąbrowska bywała w Lipkach Starych w wakacje [zapraszana przez bratanicę], poznała Bogumiłę Lipkę, w jej Dziennikach znajduje się zdjęcie Bogumiły z siostrami: zob. M. Dąbrowska, Dzienniki powojenne 1945-1965, t.3.]

Autorka kreśli obraz wsi Stare Lipki, uwzględniająć jej lokalizację i topografię oraz dodając spostrzeżenia obyczajowe np. własność państwowa, czy społeczna jest niczyja, więc można ją grabić; oszukiwanie i krzywdzenie kobiet gospodarujących bez mężczyzn jest rzeczą słuszną; w rzece kąpią się chłopcy, ale nigdy kobiety [tekst wydaje się być próbą opowiadania].

Autorka wyznaje, że jest stworzona do samotności - z usposobienia i ze względu na przykre dolegliwości, z powodu których towarzystwo innych jest dla niej torturą - nie podaje szczegółów; często pisze na temat swojego zdrowia: miała opinię wątłej; po wojnie pojawiają się problemy z sercem, częste wzdęcia; bezsenność, bóle karku i ramion, niestrawność, piasek w nerkach;  diarystka miewa okresy melancholii i pogorszenia nastroju; pod koniec życia znacznie osłabł jej wzrok.

Obszernie relacjonuje powody, dla których nie ukończyła studiów wyższych (przed I wojną - brak pieniędzy na studia, brak szkoły wyższej dla kobiet w Warszawie; później problemy zdrowotne -choroba płuc spowodowały, że przerwała studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego; autorka planowała dokończyć studia po przejściu na emeryturę w 1937, ale wybuch wojny pokrzyżował je plany). Kiedy pisze o tym, nie ukończyła studów nie ukrywa żalu i rozgoryczenia.

Autor/Autorka: 
Miejsce powstania: 
Stare Lipki (powiat węgrowski); Warszawa
Opis fizyczny: 
k. 131, 15,5cmx10,5cm, 20,2cmx16,2cm, 20cmx15,8cm, 21cmx15cm, 20,6cmx14,8cm, k. 22-45, 46-60, 62-77, 79-95, 96-113, 114-131
Postać: 
zeszyt
Technika zapisu: 
rękopis
Język: 
Polski
Dostępność: 
zasób jest dostępny
Data powstania: 
1954
Stan zachowania: 
dobry
Sygnatura: 
akc. 12527
Uwagi: 
kilka zeszytów w linię, czystych i w kratkę atrament wyblaknięty - pierwotnie mógł być czarny lub niebieski - też zielony sporadycznie kleks ale tekst czytelny; papier pożółkły lub beżowy; często podkreślenia; ponadto legitymacja Związku Nauczycielstwa Polskiego autorki, legitymacja uprawniająca do korzystania z pomocy medycznej, legitymacja uprawniająca do ulgowych przejazdów komunikacją publiczną, dekret przyznający świadczenie emerytalne z 5 lutego 1937; 4 wiersze [O zachodzie napisany w latach 1939 -1944 oraz opowiadanie o wsi Lipki (bardzo pokreślone); informacja o przekazaniu medalionów ofiarowanych w 1955 jako wota do obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej; pismo z Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska dla Bogumiły Lipki w sprawie wprowadzenia do sprzedaży takich produktów spożywczych jak: mleko, jajka, masło, mięso, warzywa.
Słowo kluczowe 1: 
Słowo kluczowe 2: 
Słowo kluczowe 3: 
Data dzienna: 
7 lp. 1954
Główne tematy: 
1. Doświadczenie wojny (II wojna światowa). 2. Trudny dostęp do wykształcenia dla kobiet na początku XX wieku do 1918. 3. Przemoc w rodzinie. 4. Wątła od urodzenia - doświadczenie choroby. 5. Lektury nauczycielki. 6. Relacje z siostrami.
Nazwa geograficzna - słowo kluczowe: 
Zakres chronologiczny: 
Od 1896 do 1955
Nośnik informacji: 
papier
mikrofilm
Gatunek: 
dziennik/diariusz/zapiski osobiste