publikacje

Wróć do listy

Pamiętnik nauczycielki z Chyrowa

Pamiętnik nauczycielki zesłanej do Kazachstanu z lat 1940–1944. Dokument jest lakonicznym zapisem obejmującym okres wysiedlenia nieznanej autorki. Wspomnienia rozpoczynają się w dniu aresztowania i wywózki z rodzinnego Chyrowa – 13 kwietnia 1940 r. Autorka dokładnie wymienia miejscowości, będące kolejnymi przystankami podczas przebytej drogi do Kazachstanu – najpierw pociągiem: Chyrów – Dobromil – Przemyśl – Martuk (Kazachstan, obw. Aktubińsk), a potem autami: do kołchozu rolniczo-hodowlanego im. Woroszyłowa – posiołek Błahowieszczenka, rej. Chobda, nad słoną rzeką Chobda, obw. Aktubińsk, Kazachstan. Swoje doświadczenia i nową, zastaną rzeczywistość autorka ukazuje bardziej przy pomocy sprawozdawczych opisów niż zapisków o charakterze osobistym. Pamiętnik zawiera m.in. krótkie wzmianki na temat: zakwaterowania, przydziału prac po przybyciu na miejsce, sposobu wynagrodzenia za pracę, sposobów przeżycia. „Żyliśmy z tego, co kupiliśmy za pieniądze uzyskane ze sprzedaży płaszczy, sukien bielizny pościelowej […] i osobistej, potem poduszki i zegarki, a jak już się to skończyło, głodowaliśmy bardzo”. Autorka opisuje również urodzaj w 1941 r. i klęskę nieurodzaju, która nastała dwa lata później. „Polacy, którzy nie umieli, a jeszcze bardziej bali się kraść, żyli dalej ze sprzedaży swoich resztek odzieży i tak dożyliśmy do roku 1944”.

Autorka pisze o sobie: „Byłam właścicielką willi jednorodzinnej i pracowałam w zawodzie nauczycielskim”. Miała trójkę dzieci: syna i dwie córki. Syn uczył się w gimnazjum w Bąkowicach, a starsza córka była uczennicą 3 klasy gimnazjum u pp. benedyktynek w Przemyślu. Mąż autorki, również nauczyciel, w czasie wojny przebywał w obozie wojskowym na Węgrzech – spędził tam całą okupację, ona zaś w tym czasie pracowała razem z jego siostrą w polskiej szkole „po wyrzuceniu mnie z kierownictwa szkoły żeńskiej i utworzeniu szkoły polskiej, ukraińskiej i rosyjskiej”. W 1940 r. dzieci autorki miały odpowiednio: 16, 13 i 9 lat. 

Wiosną 1940 r. autorka wraz z dziećmi i szwagierką (która mieszkała z autorką) została aresztowana i wywieziona do Kazachstanu. Na zesłaniu przebywała wraz z rodziną do 1944 r. Na wygnaniu najpierw wykonywała prace polne (wywożenie gnoju furami zaprzężonymi w byki). Wkrótce zachorowała na malarię tropikalną, a po wyzdrowieniu dostała przydział do innej pracy: „[…] otrzymałam zajęcie odbierania mleka od kołchoźników, wysyłanie wraz z mlekiem kołchozowym do mleczarni oddalonej o 12 km i przeprowadzanie analiz tłuszczu w tej mleczarni”. Jak pisze we wspomnieniach: „Taką samą funkcję […] pełniła p. Pawłowska Zofia, magister praw, a żona rotmistrza pasła barany razem z Kirgizem […]”.

Autor/Autorka: 
Inny tytuł: 
Jasyr dwudziestego wieku. Z pamiętnika nauczycielki szkoły podstawowej
Wariant tytułu: 
Pamiętnik Nr III nauczycielki z Chyrowa
Miejsce powstania: 
s.l.
Opis fizyczny: 
[4] k. luź., 6 s. luź.; 30 cm
Postać: 
luźne kartki
Technika zapisu: 
maszynopis
rękopis
Język: 
Polski
Dostępność: 
Zbiór niezinwentaryzowany, katalog rękopisów akcesyjnych. Możliwość otrzymania oryginału do wglądu w celach badawczych, po złożeniu pisma rekomendującego z uczelni/projektu badawczego etc.
Data powstania: 
1967
Stan zachowania: 
dobry
Sygnatura: 
Akc. 27/67
Uwagi: 
Rękopis: dwie podwójne karty z zeszytu w linię, zapisane obustronni piórem (ciemnoniebieski atrament), charakter czystopisu, atrament miejscami rozmyty. Pismo równe, staranne, ładne, miejscami trudne do odczytania bądź całkiem nieczytelne. Maszynopis bez poprawek, czytelny, stan bardzo dobry. W maszynopisie wspomnień tytuł, którego nie ma w oryginale rękopisu: „III. Jasyr dwudziestego wieku. Z pamiętnika nauczycielki szkoły podstawowej”. Dołączona koperta (11,5 x 16 cm, niebieska, z trójką rzymska różową kredką na kopercie – III). Całość zebrana w okładkę (podwójna kartka w kratkę), opatrzoną przez ZNiO tytułem (pióro, czarny atrament) „Pamiętnik Nr III nauczycielki z Chyrowa”.
Słowo kluczowe 1: 
Słowo kluczowe 2: 
Główne tematy: 
aresztowanie i wywózka do Kazachstanu, warunki egzystencji wysiedleńców, praca w kołchozie, deportacja, inteligencja na zesłaniu
Nazwa geograficzna - słowo kluczowe: 
Zakres chronologiczny: 
Od 1940 do 1944
Nośnik informacji: 
papier
Gatunek: 
pamiętnik/wspomnienia