publikacje

Wróć do listy

Irena Gackowska (Fortuńska)

Autorka opowiada o czasach okupacji niemieckiej i latach powojennych, kiedy zto ostała aresztowana za działalność konspiracyjną. Życiorys zaczyna od krótkiego przedstawienia rodziny.

Urodziła się w Poznańskiem, ok. 1924 r., w rodzinie inteligenckiej. Matka pochodziła z Sosnowca, a ojciec z Kielecczyzny. Ojciec był starszy od matki o 17 lat. Po I wojnie światowej wrócił z Ameryki. Rodzice mieli hotel w Tarnowskich Górach, ale później go sprzedali, a majątek się rozszedł. Odtąd ojciec prowadził tylko mały sklepik. Matka nie pracowała. W domu było troje dzieci (córka i dwóch synów), które wychowywano w duch patriotycznym. Irena chodziła, jak twierdzi, do bardzo dobrego państwowego gimnazjum im. Zamoyskiej. Nauczyciele cieszyli się w nim według jej relacji dużym szacunkiem. W klasie panowała demokracja, nikt nie był wyróżniany ze względu na pozycję rodziców. W Poznaniu mieszkali, jak podkreśla, i Niemcy i Żydzi (głównie inteligencja i kupiectwo). Zauważa, że poznaniacy byli raczej nieprzychylni dla Żydów. Jej rodzice mieli znajomych Żydów, pisze, którzy uciekli z Niemiec po dojściu Hitlera do władzy.

Autorka pisze, że pamięta wybuch wojny (miała wtedy 15 lat), bombardowania i schodzenie do schronów. Mieszkała wtedy na Jeżycach. Po wkroczeniu Niemców, jak wspomina, zaczęły się różne zakazy, wprowadzono kartki na żywność. Ludzie zanosili chleb dla jeńców polskich trzymanych w Cytadeli. Od października zaczęły się wysiedlenia, najpierw Żydów, potem na przełomie listopada i grudnia także Polaków. Rodzina autorki także musiała opuścić swoje mieszkanie. Znaleźli się w obozie na Głównej, a po 3-4 dniach zostali wywiezieni transportem do Miechowa (50 km od Krakowa) i tam wypuszczeni. Działał już wtedy w Krakowie Komitet Opiekuńczy (późniejsza Rada Opieki RGO), który zorganizował im opiekę. Każda rodzina miała wziąć do siebie przesiedleńców. Rodzina autorki spędziła tam okupację. Matka zajęła się handlem, ojciec nie nadawał się do pracy. Dzieci też pracowały. Czasem brakowało jedzenia, ale autorka wspomina ten okres z sympatią, ponieważ, jak twierdzi, dookoła byli mili, życzliwi ludzie. Irena chodziła na tajne komplety, miała też kontakt z AK. Jej brat wstąpił do partyzantki w wieku 18 lat.

Gdy weszli Rosjanie, zaczęły się aresztowania inteligencji i AK-owców. Na tamtych terenach w czasie wojny działała również duża komunistyczna partyzantka. W mieście był rosyjski komendant, który chciał z Ireny zrobić swojego informatora. Postanowiła więc wyjechać z Miechowa. W marcu 1945 r. wróciła do zniszczonego Poznania, w kwietniu ściągnęła tam swoją rodzinę. Podjęła pracę w Urzędzie Repatriacyjnym. Zarówno brat, jak i ona, nawiązali kontakt z kolegami z podziemia. Brat został wkrótce aresztowany przez bezpiekę. W czerwcu miał rozprawę przed sądem wojskowym. Oskarżono go o usiłowanie obalenia ustroju demokratycznego z bronią w ręku. Irena, poprzez swoje koleżanki, poznała Józefa Hasińskiego i „Rosadę”, i dołączyła do grupy dywersyjnej [nazwy nie podaje], której historię zwięźle opisuje. Aresztowano ją 20.08.1945 r. W dalszej partii wspomnień autorka opisuje przesłuchania i pobyt w więzieniu (w Ferdonie k. Bydgoszczy). Opisuje go jako bardzo trudny. Opisuje także współwięźniarki. 

Wkrótce po ogłoszeniu amnestii w marcu 1947 r. Irena wyszła na wolność. Wróciła do Poznania, do domu matki. Twierdzi, że długo jeszcze nie mogła znaleźć pracy. Potem pracowała w Poznańskich Zakładach Zbożowych i w stadninie koni w Golejewku. W 1957 r. wezwano ją z Urzędu, by ją zrehabilitować, ale nie chciała. Autorka wspomina jeszcze, że w 1956 r., podczas „wypadków poznańskich” jej matka została ranna. Przez rok leżała w szpitalu, potem została inwalidką. Zmarła w lutym 1980 r., nie doczekawszy wolnej Polski. Mama była wielką patriotką, zauważa autorka, twierdziąc jednocześnie, że jej samej patriotyzm minął, ale nie żałuje zaangażowania w działalność antykomunistyczną.

Autor/Autorka: 
Miejsce powstania: 
s.l.
Opis fizyczny: 
13 s.; 30 cm.
Postać: 
luźne kartki
Technika zapisu: 
inne
maszynopis
Język: 
Polski
Miejsce przechowywania: 
Dostępność: 
tak
Data powstania: 
2026
Stan zachowania: 
dobry
Sygnatura: 
AOI/52
Tytuł kolekcji: 
Archiwum Opozycji
Słowo kluczowe 1: 
Główne tematy: 
wojenne losy rodziny Gackowskich, działalność w podziemiu antykomunistycznym w Poznaniu w latach powojennych, pobyt w więzieniu stalinowskim, powojenne losy Ireny Gackowskiej i jej matki.
Nazwa geograficzna - słowo kluczowe: 
Zakres chronologiczny: 
Od 1924 do 1980
Nośnik informacji: 
papier
Gatunek: 
pamiętnik/wspomnienia