publikacje

Wróć do listy

b.t. [I was born…]

Wspomnienia z okupacji niemieckiej napisane dla The Archives of the Simon Wiesenthal Center w Los Angeles, w styczniu 1990 r., w języku angielskim. Autorka wyjechała z Polski w marcu 1946 r.

Urodziła się 22.11.1932 r. w Warszawie jako Danuta Iza Brońska. Była jedynaczką. Jej ojciec służył w polskim lotnictwie. Mieszkali na Okęciu w specjalnej strefie dla rodzin związanych z wojskami lotniczymi. Po klęsce wrześniowej i wejściu Niemców do Warszawy, ona i jej matka zostały przeniesione do małego mieszkania na ul. Chmielnej 49. Ojciec większość wojny, razem z innymi lotnikami, spędził w Anglii. 

Na parterze domu na Chmielnej była restauracja Gajewski. Niemcy przejęli ją i razem z 1/3 domu przekształcili w Hotel Astoria. Ona z matką zajmowały mieszkanie na czwartym piętrze. Wkrótce sprowadzili się do nich brat matki (Władysław Wiśniewski) z żoną i babcia. W mieszkaniu prowadzona była działalność konspiracyjna. Kilkuletnia wówczas Danuta roznosiła ulotki. Gdy utworzono getto, brat matki zaczął sprowadzać do domu Żydów, których udało się stamtąd przemycić. Przez dłuższy czas ukrywali się u nich Artur i Tolek Hartblay (później Nathan Hart). Oboje z Władkiem nosili też żywność do getta. Pieniądze na utrzymanie Żydów pochodziły z polskiej organizacji podziemnej [autorka nie pamięta której]. Autorka opisuje wiele historii Żydów, którym pomagali. W pewnym momencie Danuta zauważyła, że Nathan i jej matka mają romans. Autorka pisze, że często była źle traktowana przez matkę i jej kochanka, o co miała do nich żal. Także babce nie podobała się ich zażyłość.

Gdy wybuchło Powstanie Warszawskie, wielu ukrywających się Żydów poszło walczyć z Polakami. Po Powstaniu, gdy polską ludność wypędzono z Warszawy, pozostali przy życiu Żydzi, jak również niektórzy Polacy ukrywali się z ruinach domów. Czekali na nadejście Rosjan, którzy stali po drugiej stronie Wisły. Jednak pomoc długo nie nadchodziła. Był to bardzo ciężki czas, panował głód, z trudem zdobywano wodę i pożywienie. Gdy kryjówka została odkryta prze Niemców, wszyscy ginęli. Autorka opisuje, jak własna ciotka Artura sprowadziła do ich kryjówki Niemców. Zginęło wtedy kilkanaście osób. Ona jej matka i babcia oraz Nathan zdołali się uratować. Po wyzwoleniu we trójkę znaleźli się we czwórkę w Legionowie, gdzie matka i Nathan otworzyli sklep spożywczy. Autorka podejrzewa, że oboje zapisali się do partii komunistycznej, żeby czerpać korzyści. W tym czasie ojciec, przebywający w Anglii, nawiązał z nimi kontakt. Najpierw miał przyjechać do Polski, potem zdecydowano, że zabierze je do Anglii. Nic nie wiedział o romansie żony. W marcu 1946 r. matka oznajmiła jej, że wyjeżdżają do Niemiec, żeby tam spotkać się z ojcem. Przy pomocy Rosjanina, z którym związała się znajoma matki, dostały się pociągiem wiozącym rodziny radzieckich wojskowych do Berlina. Tam przebywali w hotelu, gdzie zorganizowano pomoc dla ocalałych Żydów. Matka kazała jej udawać córkę Nathana, podczas gdy sama udawała jego żonę (obie nie żyły, podobno zostawił je w warszawskim getcie). Następnie przeniesiono ich do obozu UNNRA w Eschwege, koło Kassel, gdzie koncentrowano Żydów z całej Europy. Stamtąd większość emigrowała do Stanów, a część do Izraela. Tam przyjechał ojciec i zabrał ja do Anglii, matka została z Nathanem. Trzy lata później urodził się jej brat przyrodni, Fred.

Autor/Autorka: 
Miejsce powstania: 
Santa Monica, Kalifornia / USA
Opis fizyczny: 
mps., 16 s. luź.; ; 30 cm
Technika zapisu: 
maszynopis
Język: 
Angielski
Dostępność: 
tak
Data powstania: 
1990
Stan zachowania: 
dobry
Sygnatura: 
P 95
Tytuł kolekcji: 
Pamiętniki emigrantów
Słowo kluczowe 1: 
Słowo kluczowe 2: 
Słowo kluczowe 3: 
Nośnik informacji: 
papier
Typ zasobu: 
pamiętnik/wspomnienia